شنبه 3 اسفند 1398
  • فرهنگ و هنر
  • شماره خبر: 9607683
  • 19 فروردین 1398
  • 12:51
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
از تصاویر کاغذی تا عکس دیجیتال

مروری بر سیر تحولِ عکاسی در کرمان؛

از تصاویر کاغذی تا عکس دیجیتال

مجملا، حضرت شهریار کامکار از شدت قهر و غیرت، که لازمه سیاست و ریاست است، التزام از آقا محمدتقی حاکم کرمان گرفتند که شهر کرمان معمور و مسکون نباشد، مردمش در قریه فریزن که دو میل مسافت دارد توطن بجویند، بناءَ علیه مردم در حوالی باغات فریزن منزل ساخته سکنی نمودند. (احمدعلی خان وزیری ص 756)

چون منظور خان گیتی‌ستان آن بود که کرمان و کرمانیان ضعیف شوند که دیگر جرات بر این‌گونه جسارت‌ها ننمایند، حکم شد شش‌صد خانوار از بلوکات کرمان کوچانیده به میاندوآب مراغه سکونت دهند، و به این خصوص محصلان غلاظ و شداد مأمور فرمودند. پس از ارتحال خاقان شهید، سیصد  خانوار به سبب حب وطن به کرمان مراجعت نمودند و سیصد خانوار که در همان‌جا زراعت و شغل داشتند، متوطن شدند و حال تحریر که سنه‌ی یک هزار و دویست و نودوسه است، دویست نفر سوار دارند که از دیوان جیره و علیق می‌گیرند و در ظل ظلیل حضرت شاهنشاه جلیل، ابدالله ملکه، به نهایت آسودگی می‌گذرانند . (همان ، ص754)
پس از انتقام جویی‌های این و «خاقان گیتی ستان» در شهر کرمان که اکثریت قریب به اتفاق مردمش قتل عام ومابقی کور و آواره شدند باز قهر «حضرت شاهنشاه شهید» فرو نشست و شهر تا مدت‌ها سوت و کور و ویرانه بود. این اولین باری نبودکه کرمان صحنه تاخت و تاز اقوام درنده خو و خونریز می‌شد؛ مردم این شهر همیشه‌ تاریخ را یا درگیر ستیز قدرت طلبان بوده‌اند یا مشغول تعمیر ویرانگری‌ها .
پیش از واقعه‌ی آقا محمد خانی درسال 1209 ه.ق نایب السلطنه فتحعلیخان در ماموریتی برای تصرف کرمان، دختری از رابر به نام فاطمه خانم را به اسیری می‌گیرد که بعدها با به سلطنت رسیدن او لقب سنبل باجی گرفته، سوگلی شاه و تا جایی مورد علاقه او واقع می‌شود که در امور سیاست مداخله‌های تأثیرگذار می‌کند. توجه فتحعلیشاه قاجار به وخامت اوضاع کرمان را تحت تأثیر این زن کرمانی او می‌دانند. (شرح مقاومت مردم رابر تا آخرین فشنگ و پس از آن فتح قلعه‌ آن توسط نایب السلطنه و ماجرای ازدواج او با فاطمه خانم، مفصل و مکرر در کتاب‌ها و مقالات استاد باستانی پاریزی و دیگر پژوهشگران تاریخ قاجار آمده است از آن جمله: مجله یغما دیماه 1340، خاتون هفت قلعه ص 188، جغرافیای وزیری ص 142، فرماندهان کرمان 73 و... است)
 فتحعلیشاه پسر عمویش ابراهیم خان ظهیرالدوله را ـ که که نسبت‌های فامیلی نسبی و سببی دیگری هم با او داشته ـ به کرمان فرستاد. « در زمان حکومتش، ملک، امن و رعیت ایمن بود. بلوچستان را که تا آن زمان به تصرف حکام کرمان در نیامده بود یه تصرف درآورد. سرکشان را مطیع و منقاد نمود. ارگ شهر را عمارت خوب کرد. قیصریه و مدرسه و حوض و حمام که در سنه‌ی 1230 بنا نهاده از عمارات ممتاز کرمان است. مزارع زیاد، خود و اولادش در حومه‌ی شهر و بلوکات آباد کردند .[...] اولاد زیاد داشت، بعد از وفات او بیست و دونفر پسر باقی مانده [و همین تعداد دختر]، دره الاکلیل ایشان حاجی محمد کریم خان مقتدای شیخیه است در سنه 1225 متولد شده .» (شیخ یحیی احمدی . ص74) 
شرح حال و زندگی حاج محمد کریم خان قاجار کرمانی در منابع مختلف و متعدد، خواندنی است. اما آنچه او را به تاریخ عکاسی کرمان ربط می‌دهد چاپ یکی از کتابهایش است بنام «ارشاد العوام».
میرزا حسین، برادر همسر حاج محمد کریم خان در ایام جوانی با مأموریت چاپ این کتاب رهسپار هندوستان می‌شود ؛ و«عکاسی» سوغات این سفر است برای کرمان. 
این که بعدها عکاسان بومی دیگری به جز میرزا، در کرمانِ اواسطِ دوره‌ی ناصری فعالیت می‌کرده‌اند نه تنها بعید نیست، حتی شواهدی موجود است که این احتمال را به یقین نزدیک می‌کند و در جای خود خواهد آمد . اما شهرت میرزا حسین بعنوان «عکاس » حضور چندباره‌ی او در میان جمع کسانی که مقابل دوربین قرار گرفته‌اند، امضاء ناخوانای عکاس پشت یکی از این عکس