شنبه 25 آذر 1396
نسخه آزمایشی
  • جامعه
  • شماره خبر: 9506168
  • 17 شهریور 1395
  • 11:23
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی احساس گناه نمی‌کنند

گفت‌وگو با علی‌رضا نوروزی؛ کارشناس ارشد روان‌شناسی

افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی احساس گناه نمی‌کنند

گفته می‌شود یکی از عواملی که موجب دست زدن به رفتارهای ناهنجار اجتماعی و تخریب اموال و تجهیزات عمومی و شهری می‌شود،

گفته می‌شود یکی از عواملی که موجب دست زدن به رفتارهای ناهنجار اجتماعی و تخریب اموال و تجهیزات عمومی و شهری می‌شود، ابتلا به نوعی از اختلال شخصیت، به‌نام اختلال شخصیت ضداجتماعی است. افراد مبتلا به این اختلال، معمولا ناخودآگاه دست به رفتارهای ناهنجار و تخریب می‌زنند. علاوه بر ناخودآگاه بودن رفتارهای این افراد، مشکل دیگر این است که تشخیص افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی دشوار است.
با «علی‌رضا نوروزی» کارشناس ارشد علوم اعصاب‌شناختی گفت‌وگو کردیم تا با ویژگی‌ها و علایم افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی و راه‌های درمان این اختلال آشنا شویم.

افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی را از روی چه علایمی می‌توان تشخیص داد؟
اختلال شخصیت ضداجتماعی، ناتوانی برای انطباق با موازین اجتماعی است که ناشی از رشد نامناسب شخصیت فرد در دوره‌ی نوجوانی و جوانی است. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های این افراد، بی‌اعتنایی و زیر پا گذاشتن حقوق دیگران است که معمولا از پانزده سالگی شروع می‌شود و با یکی از این خصوصیات بروز پیدا می‌کند؛ ناتوانی برای سازگاری با موازین اجتماعی، فریب‌کاری، دروغ‌گویی مکرر، استفاده از نام‌های غیرواقعی، پرخاش‌گری، بی‌احتیاطی نسبت به ایمنی خود و دیگران، نداشتن احساس مسئولیت مستمر، فقدان احساس پشیمانی، بی‌تفاوتی یا دلیل تراشی نسبت به آزار و بدرفتاری با دیگران تظاهر می‌کند. بیماران دچار اختلال شخصیت ضداجتماعی معمولا ظاهری طبیعی و حتی گرم و دوست‌داشتنی دارند؛ اما در زندگی آن‌ها مختل بودن امور متعدد دیده می‌شود. دروغ‌گویی، دین‌گریزی، فرار از خانه، دزدی، دعوا، سوء‌مصرف مواد و انجام کارهای غیرقانونی بخشی از تجاربی است که این افراد از کودکی‌شان داشته‌اند.

رفتار این افراد در اجتماع و در رابطه با سایر افراد چگونه است؟
از خصوصیات اصلی این اختلال، ناتوانی در برقراری روابط محبت‌آمیز، کارهای ناگهانی، فقدان احساس گناه و ناتوانی در عبرت گرفتن از اتفاقات بد است. تهدید به خودکشی هم در این افراد شایع است. شخصیت‌های ضداجتماعی حقیقت را نمی‌گویند و نمی‌توان در مورد انجام وظایف و رعایت اصول اخلاقی به آن‌ها اعتماد کرد. بدرفتاری با همسر و فرزند از دیگر ویژگی‌های این افراد است. این بیماران توانایی مهر ورزیدن و وفاداری نسبت به هیچ کس را ندارند.
این افراد برای رفتار غیرمسئولانه و گاهی شرورانه‌ی خود احساس گناه نمی‌کنند و چیزی بر آن‌ها اثر نمی‌گذارد، مگر دل‌خوری اندکی بابت گرفتار شدن خودشان. این افراد در به بازی گرفتن دیگران بسیار استادند و به‌راحتی می‌توانند دیگران را برای شرکت در طرح‌هایی سریع و آسان برای به دست آوردن پول و شهرت راغب کنند که معمولا موجب خسارت‌های مادی و شرم‌ساری اجتماعی می‌شود. یکی از نکته‌های رایج در مورد این اشخاص نداشتن احساس پشیمانی نسبت به رفتارهای نادرستی است که انجام داده‌اند و به اصطلاح گفته می‌شود که این افراد وجدان ندارند. اختلال شخصیت ضداجتماعی وقتی که شروع شود، سیر بدون پس‌رفتی دارد و اوج آن معمولا در اواخر نوجوانی است. در این بیماران شکایت‌های جسمی متعدد، افسردگی، اعتیاد به مصرف مواد مخدر و الکل شایع است.

آیا میزان شیوع این اختلال در مردان و زنان و در گروه‌های سنی مختلف یک‌سان است؟
میزان این اختلال در مردها کمی بیش از زنان است. در نواحی فقیرنشین شهری و بین ساکنان متحرک و سیار بیش‌تر دیده می‌شود. شروع اختلال معمولا قبل از ۱۵ سالگی است. دخترها قبل از رسیدن به سن بلوغ و پسرها زودتر از آن علائم اختلال را از خود نشان می‌دهند.

آیا می‌توان گفت همه‌ی کسانی که اقدام به تخریب اموال عمومی می‌کنند، دچار اختلال شخصیت ضداجتماعی هستند؟
نمی‌توان به‌طور کلی گفت هر کسی که اقدام به تخریب اموال عمومی می‌کند، حتما دچار اختلال شخصیت ضداجتماعی است؛ برخی افراد به‌خاطر شرایط نابرابر اجتماعی و مشکلات اقتصادی و هم‌چنین فضای بسته‌ی سیاسی که امکان اعتراض و بیان خواسته‌ها را به آن‌ها نمی‌دهد، برای نشان دادن اعتراض و خشم خود نسبت به وضع موجود اقدام به تخریب اموال عمومی کنند که در مورد این افراد بهبود اوضاع اجتماعی و اقتصادی می‌تواند منجر به توقف تخریب اموال عمومی توسط آن‌ها شود.
ابتلا به این اختلال چه عوارضی را برای فرد، خانواده و جامعه به دنبال خواهد داشت؟
ابتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی می‌تواند خطرناک شود. برخی از افراد مبتلا شکل‌های خفیف‌تر بزه‌کاری را نشان می‌دهند؛ اما برخی از آن‌ها تبدیل به جنایت‌کاران خطرناکی می‌شوند. درگذشته گفته می‌شد که افراد ضداجتماعی به «جنون اخلاقی» مبتلا هستند؛ یعنی قادر به درک و رعایت موازین اخلاقی نیستند. از ویژگی‌های دیگر این افراد اختلال اراده است. ممکن است افراد به‌هنجار هم دست به دزدی، تقلب و اختلاس بزنند، اما کنترل و برنامه‌ر‌یزی برای رفتار خود دارند؛ اما افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی بنا به دلایل زیستی، اجتماعی یا روان‌شناختی قادر به کنترل کردن و تنظیم رفتار خود نیستند و به‌صورت تکانشی و بدون برنامه‌ریزی دست به رفتارهای خلاف قانون و موازین اجتماعی می‌زنند. این افراد مسئولیت رفتارهای خود را نمی‌پذیرند و از رفتار خود احساس عذاب وجدان نمی‌کنند؛ از تنبیه‌هایی که در مورد آنها اعمال می‌شود، عبرت نمی‌گیرند و نمی‌توانند مجازات‌های بعد از انجام رفتارهای خود را پیش‌بینی کرده و از آن کارها اجتناب کنند.

چه عواملی موجب شکل‌گیری شخصیت ضداجتماعی در افراد می‌شود؟
شکل‌گیری شخصیت حاصل تعامل متغیرهای متعددی ازجمله سرشت فرد، تجارب رشدی در خانواده، کیفیت روابط خانوادگی، کیفیت ارتباط با والدین و هم‌سالان، مدل‌هایی که برای کسب مهارت‌ در دست‌رس کودک قرار می‌گیرد، عوامل ژنتیکی و بیولوژیکی است. به‌طور کلی می‌توان گفت عوامل روانی، شناختی و زیست‌شناختی در شکل‌گیری شخصیت و در نتیجه ریشه‌یابی اختلالات شخصیتی نقش دارند.

اختلال شخصیت ضداجتماعی چگونه درمان می‌شود؟
در پروسه‌ی روان‌درمانی، وقتی افراد دچار اختلال شخصیت ضداجتماعی، خود را در میان افراد هم‌سان می‌بینند، انگیزه‌ی بیش‌تری برای تغییر و اصلاح خود پیدا می‌کنند. به همین علت است که تشکیل گروه‌های خودیاری بیش‌ از زندان و بیمارستان روانی برای آن‌ها مفید است. درمان دارویی هم برای مقابله با علائم ناتوان‌کننده مانند اضطراب، افسردگی و خشم مورد استفاده قرار می‌گیرد. متاسفانه اغلب افراد مبتلا به اختلال شخصیت ضداجتماعی از اختلال خود، آگاهی ندارند و به همین علت درمان فوری برای این اختلال امکان‌پذیر نیست. تشخیص آن معمولا در بزرگ‌سالان راحت‌تر است. اختلال‌های شخصیتی درمان‌نشده در طی زمان ثابت باقی می‌مانند و در نتیجه نسبت به درمان بسیار مقاوم می‌شوند. با توجه به این‌که معمولا خود فرد نمی‌تواند ابتلا به این اختلال را تشخیص دهد و بپذیرد، نقش اطرافیان وی در این زمینه خیلی مهم است که با مشاهده‌ی علایمی که به آن‌ها اشاره شد در یکی از اعضای خانواده، دوستان و نزدیکان خود، برای آگاه ساختن آن‌ها و هشدار نسبت به عوارض احتمالی و پیش‌روی این اختلال به آن‌ها، در درمان به‌موقع این اختلال به آن‌ها کمک کنند.

فهیمه رضاقلی

31.2787