سه شنبه 24 مهر 1397
نسخه آزمایشی
  • شورا و شهر
  • شماره خبر: 9606169
  • 17 بهمن 1396
  • 00:03
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
ضوابط سيما و منظر شهري استان درحال تدوين است

گفت‌وگو با مهندس حافظي معاون معماري و شهرسازي اداره کل راه و شهرسازي استان کرمان

ضوابط سيما و منظر شهري استان درحال تدوين است

اشاره: در شماره‌هاي گذشته در بحث پرداختن به مشکل درهم ريختگي نماي ساختمان و سيما و منظر شهري متوجه شديم در کنار مسايل اجتماعي چون عدم كارآمدي شهر، ضـعف زيرسـاخت‌هـا و مهــاجرت جمعيــت بــومي، آن‌چه شهر کرمان را از اين نظر آزار مي‌دهد مديريت شهري است که به واسطه‌ي ضعف دانش، فقدان نيروي كارآمد و عدم بودجـه‌ي كـافي دچـار انفعال شده و ادامه‌ي اين وضعيت در کنار نبود رويكرد فرهنگي و اراده‌ي متناسـب در نزد مديران موجب شده تا عرصه‌ها‌ي شهري به‌خصوص در بافت قديم در طول زمان فرسوده شوند و به كانون‌هاي اضمحلال شهري مبدل گردند.

آن‌چه ما را به اين نتيجه رسانده، اين است که درنهايت، نوسـازي‌هاي پراكنده به موازات گسترش شهر، افزايش قيمت زمـين، ضابطه و قانون فروشي براي جبران درآمد نداشته و عدم آگاهي شهروندان از حقوق شهروندي بـه نـزول چهـره و منزلـت بافت شهري انجاميده است. در اين ميان نه تنها شهرداري و سازمان نظام مهندسي بلکه سازمان‌هاي ديگري چون ميراث فرهنگي و اداره کل راه و شهرسازي دخيل هستند. اما سازماني که مي‌تواند با اجراي مصوبات شوراي عالي معماري و شهرسازي و ايجاد وحدت رويه سردمدار ايجاد ضوابط و قواعد شهري در زمينه‌ي نماي ساختمان، باشد؛ سازمان راه و شهرسازي است که البته خبردار شديم در اين سازمان کميته‌اي به نام سيما و منظر شهري تدوين شده است که براي اطلاع از جزييات بيش‌تر به سراغ آقاي مهندس رضا حافظي، کارشناس‌ارشد معماري و معاون معماري و شهرسازي اداره کل راه و شهرسازي رفتيم.

 

• آقاي مهندس با توجه به اين‌که ضوابط مربوط به سيما و منظر شهري در مصوبه‌ي شوراي عالي معماري و شهرسازي وجود داشته، چرا تاکنون اين قانون در شهر کرمان اجرايي نشده است؟ 
مصوبه‌ي شوراي عالي معماري و شهرسازي در 25 آذر 1387 مصوب شد و در حالي‌که اين مصوبات حکم قانون داشته و براي تمامي دستگاه‌ها لازم‌الاجرا بوده است؛ اما متاسفانه از آن زمان تا به امروز که نزديک به يک دهه از مصوبات آن مي‌گذرد نه تنها در کرمان بلکه در هيچ جاي ايران به‌صورت جدي و مشخص اجرايي نشده و مغفول مانده است. اما خوشبختانه از سال گذشته شوراي عالي معماري و شهرسازي و وزارت راه و شهرسازي و ساير ارگان‌هايي که در زمينه‌ي نما و منظر شهر دخيل هستند؛ به واسطه‌ي حفظ حقوق شهروندي و ارتقاي کيفيت زندگي مردم چه در شهرها و چه روستاها‌، اجرايي شدن اين قانون را پي‌گيري مي‌کنند.

• لطفا در مورد چگونگي اجرايي شدن اين قانون بيش‌تر توضيح دهيد؟
همان‌طور که مي‌دانيد قانون شورای عالی معماری و شهرسازی مانند قوانين دیگر کشور، به‌طور کلي مصوب شده و با توجه به اين‌که يک دهه از مصوبات آن مي‌گذرد، بخش‌هايي از آن نياز به بازنگري دارد. بنابراین قصد داریم در کمیته‌ای مصوبات این قوانين را بررسي کرده و با اصلاح بعضي از مفاد و آیین نامه‌های قانون شوراي عالي معماري وشهرسازي، آن‌ها را مطابق با اقليم و فرهنگ شهرهاي استان کرمان بومي‌سازي کنيم. 

• به نظر شما  چرا بايد قوانين معماري و شهرسازي بومي سازي شود؟ 
با توجه به هويت، سيما، کالبد خاص، خصوصيات ملي، منطقه‌اي و اقليمي که در شهرها وجود دارد؛ معماري و شهرسازي شهرها نیز بايد به مراتب متاثر از آن‌ها باشد؛ بنابراین مي‌طلبد که بخش‌هايي از قوانین معماری و شهرسازی، بومي‌سازي و مطابق بستر و گستره‌ي جغرافيايي آن شهر تنظيم شود. 
همان‌طور که می‌دانید  شهرهاي فلات مرکزي مانند کاشان، يزد، کرمان، اصفهان و سمنان هيچ‌گاه با شهرهاي شمالي چون رشت و ساری  از لحاظ کالبدي و نحوه‌ي شکل‌گيري مطابق و يکسان نيستند. هم‌چنین شهرهاي جنوبي و گرم با شهرهاي سردسيري به‌طور کامل متفاوت هستند و هر کدام هويت خاصی برگرفته از خصوصيات جغرافيايي، آب و هوا و اقليم، آداب و رسوم و سنن خود را دارند و مسلم است که همه‌ی  شهرها از لحاظ سیما و منظر شهری با یک‌دیگر متفاوت هستند.
اما متاسفانه مدتی است که يکسان‌سازي شهرها در گوشه و کنار کشورمان در حال شکل‌گیری است و شهرها در حال از دست دادن هويت خاص خود هستند و اين مشکل ناشی از کلي‌نگري قوانين معماری و شهرسازی است که ویژگی منحصر به فرد شهرها در آن ديده نشده است.

• همان‌طور که گفتيد بيش‌تر ضوابط موجود در قانون به واسطه‌ی ‌ کلي‌نگري نتوانسته به‌طور خاص به جزييات هر منطقه از کشور بپردازد. شما برای بومی‌سازی قوانین معماری و شهرسازی در کرمان چه کرده‌اید؟
در این رابطه کمیته‌ای به‌نام کمیته‌ی ارتقاي کيفي سیما و منظر شهري در اداره‌ کل راه و شهرسازی استان کرمان در ذيل  قانون ارتقای کيفي، سيما و منظر شهري شوراي عالي معماري و شهرسازي تشکيل شده و از ابتداي امسال کار خود را به‌طور رسمي شروع کرده است.

• آیا ايجاد اين کميته متاثر از برنامه‌ي ششم توسعه بوده است؟
اصل آن در واقع قانون ارتقاي کيفي سيما و منظر شهري بوده است اما در برنامه‌هاي چند ساله‌ي کشور نیز به ارتقاي کيفي زندگي شهروندان اشاره و تاکيد زيادي شده است، به‌طوری که برنامه‌ي ششم توسعه در حال حرکت به سمت ارتقاي کيفي زندگي مردم بوده و سيما و منظر شهري نيز از مباحث مطرح در ارتقاي کيفي زندگي شهروندي است. 

• سیما و منظر شهری که قرار است به آن  پرداخته شود شامل چه مواردی است؟
سيما و منظر شهري شامل بدنه‌ي ساختمان‌ها، خيابان‌ها، توده‌گذاري ساختمان‌ها، طبيعت و مناظر اطراف آن است. پس آن‌چه در معرض ديد عمومي شهروندان قرار دارد منظر شهري است که فضاي سبز، محله‌های شهر، پياده‌روها، ارتفاع ساختمان‌ها و خط آسمان همگي جزو آن محسوب می‌شود و اگر از بالا به شهر نگاه کنيم تصويري که مي‌بينيم گسترده‌ي کلي شهر است که جزء سيما و منظر شهري است. 

• شما سيما و منظر کنوني شهر، به‌خصوص نماي ساختمان‌ها را چگونه ارزيابي مي‌کنيد؟
ناهمگوني زیادی دیده می‌شود که البته از ابعاد مختلف قابل بررسي است. دراین باره ابتدا باید به هویت شهر اشاره کنم. همان‌طور که می‌دانید ما در شهري زندگي مي‌کنيم که هويت فرهنگي و تاريخي خاصی دارد که در کالبد شهر خود را نشان مي‌دهد اما متاسفانه قسمت‌هاي زيادي از این  بافت تاريخي ارزشمند از بين رفته و ديگر قابل کاربري نيست و قسمت‌هايي که باقي مانده است به‌عنوان هويت شهر کرمان محسوب می‌شود که بايد به آن‌ها توجه شده و از تخريب بيش‌تر آن جلوگيري شود. به واسطه‌ي اين چندگانه بودن ساختار شهري در بافت قدیم، مياني و جديد، سيما و منظر شهري شهر کرمان، دچار آشفتگي شده است.

• دلیل اصلی این آشفتگی چیست؟ آیا مسولان در آن نقشی داشته‌اند؟
 زمانی‌که مدیران شهري در سال‌هاي گذشته براي شهر برنامه‌ريزي مي‌کردند اين رويکرد را در دستور کار نداشتند که برای هر بخش از بافت‌هاي شهري هويت، سيما و منظرشهری معینی را مشخص کنند؛ به‌عنوان مثال اگر بافت تاريخي را مورد بررسی قرار دهیم اين بافت بايد کالبد، سيما و منظر خود را داشته باشد و بافت مياني و بافت جديد نیز به گونه‌ای متفاوت از هم طراحی شود. درحالی‌که در طراحي سيما و منظر شهري، مناطق مختلف شهر را یکسان و با هم دیدیم و بدون اين‌که بدانيم در کدام بستر مشغول به کار هستيم به صرف در اختیار داشتن طرح جامع توسعه‌ي عمران شهري، شهرسازی کردیم  و به دنبال آن نبودیم تا ضوابطي را در خصوص توده‌گذاري و ساخت و سازها انجام دهیم. 
این درحالی است در تمام شهرهايي که داراي بافت‌هاي تاريخي ارزشمند هستند در ساخت وسازها از هرنوع مصالح ساختماني استفاده نمي‌شود و توده‌گذاري ساختمان‌ها، نوع ارتفاع و کاربري آن به محدوده و بافتي که ساختمان قراراست در آن قرار گيرد؛ برمی‌گردد.

• آقای مهندس با توجه به این‌که جوامع امروزی رویکرد  توسعه‌ی شهری را در پیش گرفته‌اند این مقوله در اصول معماری و شهرسازی چگونه توجیه می‌شود؟
البته کسی مقوله‌ی توسعه شهری را انکار نمي‌کند و مخالف آن نيست ولي هر چيزي بايد در جايگاه خودش قرار گيرد اگر شهر ما به بلندمرتبه‌سازي یا احداث ساختمان‌ها به‌صورت متراکم و به هم پيوسته نياز دارد؛ مستلزم تامين زيرساخت‌هاي شهري است البته نه هر جايي؛ مثلا در بافت تاريخي نبايد بلندمرتبه‌سازي صورت بگيرد يا قرار نيست ساختمان‌هايي با مصالح خاص در آن ساخته شود. 
ما در این بافت شهری  از لحاظ توده‌گذاري، ارتفاع،‌ نوع کاربري و مصالح استفاده شده محدودیت‌هایی قايل هستیم  چرا که در کنار ساختمان‌هايي با بافت و هويت تاريخي، استفاده از ساختمان‌هايي با نماي شيشه‌اي و آلومينيوم يا احداث يک ساختمان بلندمرتبه يا ساختماني با توده‌گذاري حجیم به بافت پيراموني آسيب مي‌زند. 

• به نظر شما احداث ساختمان‌هاي بزرگ با حجم زياد و کاربري تجاري در داخل بافت تاريخي کرمان به‌خصوص بازار چه ایرادی دارد؟
به‌طور مسلم اشکال دارد چرا که هویت ‌تجاري شهر در استخوان‌بندي بازار آن  قرار گرفته و ساخت ساختمان تجاری به شکل حجیم در داخل بافت‌ تاریخی به هويت بازار و کارکرد آن آسیب وارد کرده و بازار را از کاربري فعاليت‌هاي خود تهي مي‌کند. 
در حال حاضر تمامي پاساژها و مراکز تجاري که در حوزه‌ي بافت قديم و بازار شهر شکل گرفته يا در حال شکل گرفتن هستند؛ مي‌توانند از لحاظ کارکردي به بازار ضربه بزنند و هويت آن‌را زير سوال ببرند. 

• با توجه به مشکلاتی که از لحاظ معماری سیما و منظر شهری در بافت قدیم شهر کرمان ذکر کردید، دراين کمیته چقدر به این مقوله توجه شده است؟
با توجه به این‌که بافت تاريخي شهر کرمان در طول زمان به شدت شکننده و آسيب‌پذير شده و به مرور زمان پايداري و استحکام خود را از دست داده است نياز است که به سرعت براي مقاوم‌سازي آن‌ فکري شود. 
چرا که اگر با این شرایط زلزله‌ي نسبتا شديدي رخ دهد دچار صدمه‌ي جدي شده و تبعات ملي و بين‌المللي آن متوجه مسولان خواهد شد؛ بنابراین  از سوي اعضاي کمیته‌ی ارتقاي سیما و منظر شهری در خصوص ايجاد ضوابط و مقررات مشخص در مورد بافت تاريخي شهر کرمان پيشنهاداتي مطرح شده است.

• از ابتدای سال‌جاری تا‌کنون چند جلسه دراين رابطه تشکیل شده و چه ارگان‌هایی در این کمیته عضو هستند؟
6 جلسه تاکنون تشکيل شده است و اعضاي کميته شامل دستگاه‌ها و ارگان‌هايي هستند که در قضيه‌ي سيما و منظر شهري دخالت مستقيم دارند که از جمله‌ی آن می‌توان به دفتر فني استانداري، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامي، شهرداري‌ها، سازمان نظام مهندسي، سازمان ميراث فرهنگي و هم‌چنین  2 نفر صاحب نظر از دانشگاه‌ عضو اين کميته هستند و اداره کل راه و شهرسازي نيز دبيرخانه‌ي اين کميته را برعهده دارد.  

• شیوه و روال کار کمیته‌ی ارتقاي سیما و منظر شهری چگونه است؟
روال کار به این‌صورت است که پيشنهادها را مطرح کرده و پس از تصویب در کميسيون‌هاي مربوط، پيش‌نويس آن‌را به‌عنوان اصلاح و به‌ روزرساني قانون ارتقاي کيفي سيما و منظر شهري، به دبيرخانه‌ي شوراي عالي معماري و شهرسازي ارسال می‌کنیم که در آن‌جا پيشنهادهاي استان کرمان مبني بر بومي‌سازي و تغييراتي در قانون، براي اجرايي شدن در حيطه‌ و گستره‌ي استان کرمان مورد بررسی قرار می‌گیرد. 
پس از تایید و تصویب پیشنهادها، ضوابط  براي شهرداري و ساير ارگان‌ها ابلاغ و لازم‌الاجرا می‌شود و آن‌ها موظف هستند که اين ضوابط تصويب شده را  اجرا کنند. البته نه تنها ارگان‌هاي دولتي بلکه نهادهاي خصوصي که در زمينه‌ي ساخت و سازهاي عمده و در پروژه‌هاي مسکوني بزرگ مشارکت دارند بايد مصوبات را اجرا کنند. 

• تاکنون جلسه‌های تشکیل شده چه نتیجه‌ای داشته است؟
جلسه‌هایی که تشکيل شدند در جهت بومي‌سازي ضوابط و مقررات معماری و شهرسازی براي شهر و استان کرمان بوده است. 
در آخرین جلسه پيشنهادهايي در مورد ضوابط بافت قدیم مطرح و به دبيرخانه‌ي کمیته ارسال و قرار شد که در جلسه‌ی آینده که پايان بهمن‌ماه برگزار می‌شود؛ اعضاي کارگروه پيشنهادهاي قطعی خود را براي ويرايش نسخه‌ي نهايي ارايه دهند و ضوابط تطبيق داده شده را براي طرح و تصميم نهايي به کميسيون ماده‌ي 5 ارسال کنند. 

• کميسيون ماده‌ي 5 قانون تاسيس شوراي عالي شهرسازي و معماري  چه وظیفه‌ای دارد؟
وظيفه‌ي این کمیسیون تصويب طرح‌هاي تفضيلي و تغييرات بعدي آن‌ها مطابق با ضوابط معماری و شهرسازي است و وقتي کميسيون اين ضوابط را مصوب کرد براي تمامي دستگاه‌ها لازم‌الاجرا مي‌شود. اما بازنگري کلي در قانون ارتقاي کيفيت سیما و منظر شهري بايد براي تصويب شدن به‌عنوان قانون‌ بومي به شوراي عالي معماري و شهرسازي برود و آن‌جا تصويب شود. 

• آقاي مهندس لطفا در مورد ضوابطي که در قالب پيشنهادهاي اعضا قرار است به تصويب برسد مواردي را ذکر فرماييد؟
 اين ضوابط در مورد توده‌گذاري فضاها در محدوده‌ي بافت قديم است که به ساختمان‌هاي پيرامون و بافت تاريخي آسيبي وارد نکند. در کنار ضوابط ميراث فرهنگي  براي ارتفاع، ضوابطي را دراين زمينه درنظر داريم که از تخريب سيما و منظر بافت قديم و خدشه وارد کردن به خط آسمان جلوگيري مي‌کند همچنين يکي از مواردي که به آن توجه شده گستره‌ي پيراموني بافت قديم است که با تصويب يک‌سري از ضوابط مي توانيم ازمنظر شهري در اين محدوده پاسداري ‌کنيم.
البته نوع مصالح ساختماني مورد استفاده نيز از جمله مواردي است که در ضوابط به آن پرداخته شده است چرا که ساختمان‌هايي که با نمايي کاملا متناقص  در کنار بافت‌هاي تاريخي ايجاد شوند ارزش آن‌ها را  کاهش مي‌دهند. 

• محدوده‌ي تاريخي که قرار است ضوابط بر آن حاکم شود شامل چه مناطقي از شهر کرمان است؟
مساحت اين محدوده‌ نزديک به 500 هکتار است که ‌ شامل چهارراه کاظمي، چهارراه طالقاني، ميدان بسيج، ، خيابان امام ، خيابان ابوحامد و محدوده‌ي خيابان شهداء (زريسف) تا چهارراه انقلاب است. 

• آقاي مهندس در هر صورت شهر و ساختمان‌ها چه اصولي و چه غيراصولي درگذشته ساخته شده‌اند، ضوابطي که شما تدوين مي‌کنيد  درنهايت چه کاربردي خواهند داشت؟
ضابطه بيش‌تر براي ساختمان‌هاي جديد است اما براي ساختمان‌هاي قديمي نيز مي‌توان ضوابطي را از لحاظ اصلاح مناظر عمومي ايجاد کرد که البته اين اصلاح بيش‌تر شامل ساختمان‌هاي دولتي است و کميته‌ي ارتقاي سيما و منظر شهري براي ساختمان‌هاي خصوصي که قبلا ساخته شده و در آن دقت نظر لازم صورت نگرفته است چندان کارساز نخواهد بود .

• کميته‌ي سيما و منظر شهري در حال حاضر به غير از پاسداري از سيما و منظر شهري  بافت قديم شهر چه مسووليت ديگري دارد؟  
يکي از مواردي که اين کميته مدنظر دارد تدوين ضابطه، قانون و مقررات براي ساختمان‌هاي بزرگ مقياسي است که به‌عنوان نشانه‌هاي شهري شناخته مي‌شوند و از لحاظ کاربري و توده‌گذاري در شهر شاخص هستند. در اين کميته مراحل ساخت اين ساختمان‌ها به‌صورت معين و مشخص در زمينه‌ي طراحي ساختمان، نحوه‌ي کاربري و قرارگيري آن در شهر، شکل ظاهري و خط آسمان مورد بررسي قرار مي‌گيرد. به‌طوري که نقشه‌ ابتدا بايد در کميته مصوب و سپس اجرا شود که بايد گفت اين موضوع به بافت‌هاي خارج از محوطه‌ي تاريخي برمي‌گردد.

• آقاي مهندس علاوه بر بافت قديم، در زمينه‌ي نماي ساختمان‌ها، سيما و منظر شهري در بافت جديد شهر کرمان با مشکل مواجه هستيم يا خير ؟ در اين صورت اين مشکل در کدام بخش بيش‌تر خود را نشان داده است؟
 بله در بافت جديد شهر کرمان نيز مشکلاتي وجود دارد. ما در بخش‌هاي نوساز شهر دچار آشفتگي، تنزل کيفيت و ناهمگوني ساخت و سازها هستيم. آن‌جا هم آسيب‌پذير شده است. دليل آن اين است که در طرح جامع شهري شهر کرمان پهنه‌بندي مشخصي براي توده‌گذاري ساختمان ديده نشده است و مسوولان شهري بر اساس عرض معبر تعيين مي‌کنند که در کجا، چه تعداد ساختمان با چه تعداد طبقات ساختماني بايد ساخته شود و اين مشکلي اساسي است که در مديريت شهري شهر کرمان وجود داشته و دارد. 

• به نظر شما ايراد تصميم‌گيري براساس عرض معبر چيست؟
 از نظر مديريت شهري تصميم‌گيري بر اساس عرض معابر کاري بسيار غير کارشناسي بوده چراکه ممکن است منطقه اي از لحاظ سست بودن خاک، ديد و منظر عمومي و شکل‌گيري نوع بافت آن درگذشته، نيازمند ساخت ساختمان‌هاي کم ارتفاع و خانه‌هاي ويلايي باشد اما وقتي براساس عرض معبر تصميم مي‌گيريم دچار مشکل مي‌شويم. 

• به نظر شما مقصر اصلي در به وجود آمدن چنين وضعيتي در شهر کرمان کيست؟
ما به دنبال پيدا کردن مقصر در مديريت شهري نيستم چراکه ما دست‌اندرکاران مديريت شهري و شهروندان همگي مقصر هستيم. ما مديران شهري از اين لحاظ مقصر هستيم که در تدوين ضوابط و مقررات دقت نکرديم و به واسطه‌ي يک‌سري منافع زودگذر شهري تصميم گرفتيم. واز طرفي ما مردم مطالبه‌گري نيسيتم و حقوق شهروندي را نمي‌دانيم. اگر ما مردم کرمان در تمامي جوانب از حقوق خود باخبر بوديم اين اتفاقات نمي‌افتاد و من مسئول هم نمي‌توانستم در هر جايي هر کاري کرده و هر مجوزي را صادر کنم.

• سخن آخر
من به حفظ بافت تاريخي شهر کرمان تاکيد زيادي دارم ما بايد آن‌چه از گذشته برايمان باقي مانده است را حفظ کرده و در کنارآن چيزي از ارزش‌هاي خود به آن اضافه کنيم و بعد آن‌را به دست آيندگان بسپاريم. اگر  در حفظ ميراث فرهنگي و بومي سهل‌انگاري کنيم مورد انتقاد آيندگان قرار مي‌گيريم چرا که آن‌ها چيزي براي افتخار کردن ندارند و همه چيز را از دست داده اند. 

 

مهدیه جعفری

15.6237