یک شنبه 25 آذر 1397
  • جامعه
  • شماره خبر: 9606193
  • 24 بهمن 1396
  • 21:29
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
متادون یک درمان نگه‌دارنده است نه داروی ترک اعتیاد

کارشناس درمان وپيش‌گيري از اعتياد:

متادون یک درمان نگه‌دارنده است نه داروی ترک اعتیاد

درمان نگه‌دارنده، نامی ا‌ست که به درمان سوء مصرف موادمخدر داده مي‌شود و متادون‌ یکی از مواد مهارکننده‌ي اعتیاد به مخدرها است که تاثیراتی همانند مورفین بر بدن می‌گذارد؛ با این تفاوت که این اثرها طولانی‌تر و بادوام‌ترند و تمایل و عطش بیمار به مخدر مصرفی را به شدت کاهش داده و يا از بین مي‌برند. هرچند مصرف هر مرتبه‌ی این دارو می‌تواند بیمار مبتلا را به مدت یک شبانه‌روز یا در مدتی بیش‌تر، در حالت بدون نشئگی نگاه دارد اما پزشکان توصيه مي‌کنند که مصرف اين دارو بايد به طور حتم تحت نظر پزشک باشد و مصرف خود سرانه و خريد دارو از مراکز غير مجاز مي‌تواند عواقب جبران ناپذيري براي فرد به همراه داشته باشد. در اين رابطه دکتر حميدرضا حسين اسماعيلي مدير نظارت و اعتبار‌بخشي دانشگاه علوم پزشکي و کارشناس درمان و پيش‌گيري از اعتياد نيز که از ناآگاهي افراد در مورد مصرف اين دارو و همچنين توزيع متادون قاچاق و دست‌ساز در بين مردم نگران است؛ بر اطلاع رساني بيش‌تر دراين رابطه تاکيد مي‌کند و در اين گفت‌وگو دراين رابطه بيش‌تر توضيح مي‌دهد.

• آقاي دکتر، متادون چیست؟
 متادون داروی مخدر تسکین دهنده‌ي درد و مشابه مورفین است که علائم برگشتی در افراد معتاد به هروئین یا سایر داروهای مخدر را کاهش می‌دهد. اين دارو از خانواده‌ي مواد شبه‌افیونى است و بیش‌تر در درمان وابستگى به سایر شبه‌افیونى‌ها نظیر هروئین، کدئین و مورفین کاربرد دارد. 

• دارو چگونه عمل مي‌کند؟
متادون داروي مخدر صنعتي است که روي گيرنده‌هايي از مغز که از موادمخدر مرفيني تاثير می‌پذیرند،  اثر مي‌گذارد و با پيدا کردن جايگاه‌‌ آن‌ها، فرد را اشباع مي‌سازد. اين ماده از ماده‌اي چون هروئين قدرت اثرگذاري بيش‌تري دارد اما به دليلي که آرام آرام در بدن آزاد مي‌شود؛ نسبت به مواد مخدري که بايد به دفعات مکرر استفاده شود، اثر بيش‌تر و ماندگاري بالاتري دارد  و چون اين دارو اثر تجمعي دارد 24 ساعت در بدن فرد معتاد باقي مي‌ماند و دير از بدن خارج مي‌شود يعني اگر فردي اين دارو را مصرف کند تا 24 ساعت بعد تنها 50 درصد اثر آن از بدن خارج شده است  و مابقي آن در بدن فرد هنوز باقي است. منظورم اين است که اگر فرد معتادي امروز 10 سي‌سي از اين دارو را بخورد، 5 سي‌سي آن در بدن باقي مانده و اگر اين مقدار را روز بعد تکرار کند با اين 5 سي‌سي 15 سي‌سي مي‌شود و اين خودش مي‌تواند مسموميت ايجاد کند. 

• متادون فقط براي درمان ترک اعتياد است يا دليل ديگري براي استفاده دارد؟ 
خير؛ وقتي اسم متادون مي‌آيد اشتباه بزرگي در ذهن افراد شکل مي‌گيرد و فکر مي‌کنند که متادون معجزه‌اي براي ترک اعتياد است در حالي‌که اين دارو يک فرصت است. فردي که وابسته به موادمخدر است دچار حالاتي مي‌شود و نمي‌تواند به کار، زندگي و خانواده‌ي خود برسد و درآمد خودش را هم از دست مي‌دهد اما اين دارو طوري ساخته شده است که مي‌تواند فرد وابسته به مواد مخدر را سرپا نگه دارد که بتواند به کار روزمره‌ي خود برسد. پس اين يک  درمان نگه‌دارنده است نه دارويي براي ترک اعتياد و فرد معتاد مانند يک فرد ديابتي تا آخر عمر بايد دارو مصرف ‌کند.

• مصرف خودسرانه‌ی متادون چه اشکالي دارد؟
استفاه‌ي خودسر از اين دارو کار اشتباهی است. بیش‌تر افرادي که مصرف کننده‌ي مواد مخدر هستند از جاهايي دارو را خريداري کرده و مصرف مي‌کنند، يا  از کلينيک متادون مي‌گيرند اما بعد مشخص مي‌شود که از اين دارو به دوست يا خانواده‌ي خود تجويز کرده‌اند درحالي  که  ممکن است اين دارو با اين ميزان  مصرف براي معتاد ديگري  مناسب نباشد.

• لطفا در مورد عواقب خريداري متادون از مکان‌های غيرمجاز بيش‌تر توضيح دهيد؟
متادون تقلبي توسط افرادي ساخته و توزيع مي‌شود که هیچ تخصصی در این زمینه ندارند. خطري که از اين طريق مصرف کننده را تهديد مي‌کند اين است که متقلبان درآن انواع داروها از جمله داروهاي خواب‌آور اضافه مي‌کنند و به دنبال سودجويي خود يک شيشه متادون را در 10 شيشه تقسيم و مابقي آن را با مواد ديگر پر مي‌کنند.

• آيا افراد معتاد مي‌توانند داروي متادون را از داروخانه‌ها دريافت کنند؟
داروخانه‌ها اصلا مجاز به توزيع اين دارو نيستند و اگر در داروخانه‌اي متادون وجود داشته باشد اين خلاف است چون متادون داروي تحت کنترل است و فقط در کلينيک‌هاي ترک اعتياد ارايه مي‌شود چراکه  اين دارو وابستگي ايجاد مي‌کند و بايد تحت  شرايط و ويژگي‌ خاصي تجويز شود.

• کلينيک‌هاي ترک اعتياد چگونه متادون را دراختيار افراد معتاد قرار مي‌دهند و به چه شيوه‌اي عمل مي‌کنند؟
درحال حاضر7 هزار کلينيک درمان اعتياد در کل کشور وجود دارد که از اين تعداد نزديک به 350  مرکز فعال هستند و زيرنظر علوم پزشکي و تعدادي ديگر زير نظر بهزيستي مشغول به کارند. زماني که معتادي به اين کلينيک‌ها مراجعه مي‌کند توسط پزشک، پرستار، روان‌شناس و مددکار اجتماعي در کلنيک مورد ارزيابي قرار مي‌گيرد؛ مثلا پزشک وقتي با بيمار خود مصاحبه مي‌کند، مي‌داند اين بيمار را با چه شرايطي به سمت متادون ببرد و به او تاکيد مي‌کند که متادون براي سم‌زدايي، ترک و پرهيز نيست، بلکه داروي جايگزين است. 

• آقاي دکتر خيلي از اين افراد براي ترک اعتياد به کلينيک مي‌آيند، اولین گام برای کمک به این افراد چیست؟
ببينيد شما فکر مي‌کنيد کسي که سال‌ها مصرف مواد مخدر داشته از لحاظ جسمي گرفتار است؟ خير؛  اين اشتباهي است که همه حتي سياست‌گذاران و متوليان  امر مرتکب مي‌شوند و  فکر مي‌کنند بايد اين ماده را از  فرد معتاد بگيرند آن وقت طرف سالم مي‌شود، درحالي که اين‌گونه نيست. ما در اعتياد باید بعد جسمي و روحي را با هم در نظر بگيريم مثلا کسي که شيشه مصرف مي‌کند بعد جسماني آن چندان قابل مشاهده نيست و مانند کسي که قصد ترک ترياک دارد؛ دچار آبريزش بيني، دل پيچه و اسهال  نمي‌شود بلکه از لحاظ رواني به شدت آسيب پذير مي‌شود.

• شما براي تجويز متادون ابتدا چه ملاک‌هايي را  در نظر مي‌گيريد؟
ميزان مصرف اين دارو در کلينيک بر اساس يک سري ملاک‌ها ارزيابي مي‌شود. ما ابتدا از فردي که مراجعه مي‌کند مي‌پرسيم که تا چه وقت و چه نوع ماده‌ي مخدري مصرف مي‌کرده است؟ مثلا فردي که يک سال  مصرف کننده‌ي ترياک بوده داروي متادون براي او بسيار بد است چرا که اين دارو ماده‌ي مخدر سنگيني است که مي‌توان آن را در مقابل هروئين گذاشت؛ پس بايد برای این بیمار داروی ديگري مانند شربت ترياک را تجويز کرد نه متادون.

• ملاک موفقيت  فرد  در درمان اعتیاد چیست؟
اگر تست اعتياد فردي در فرايند درمان  به مدت 30 روز منفي باشد ولي نتوانسته باشد در مدت درمان خود يک دوست خوب پيدا کند و وارد اجتماع شود يا نتواند شغل خوب و ارتباط موثري با ديگران و خانواده خود داشته باشد؛ بايد دراين موضوع تامل کرد که  ترک اعتياد اين فرد چه فايده اي دارد؟
ولي ممکن است يک نفر ديگر در همين مدت 2 بار تست اعتيادش مثبت شود و کمي لغزش داشته باشد اما توانسته باشد شغلي براي خود پيدا کند و به جامعه بازگردد بنابراين از نظر من که پزشک هستم اين ارزشمندتر است. اين همان فرصتي است که پزشک توانسته با تجويز متادون شرايط جسماني بهتري را  براي فرد معتاد و حتي درمان ترک اعتياد او ايجاد کند  که بتواند به زندگي عادي خود برگردد.

• بسياري از خانواده‌ها براي ترک اعتياد توقع بالايي از فرد معتاد دارند؛ آيا انتظار آنان به‌جا است؟
اعتياد از جمله عادت‌هاي بد است که البته نسبت به عادت‌هايي که ما داريم در رده‌هاي آخر قرار مي‌گيرد اما چون اعتياد يک انگ اجتماعي است خانواده‌ها از آن شکايت دارند وجزء رفتارهاي زننده قرار مي‌گيرد و گرنه پرخوري که عاقبت آن چاقي و هزار مرض ديگر است نيز  يک عادت بد تلقي مي‌شود ولي چندان به چشم نمي‌آيد. بنابراين من در ابتدا به همراه فرد معتادی که به کلنیک می‌آیند مي‌گويم  خوب شما خودت بگو چه عادت‌هاي بدي داريد که بايد ترک کنيد؟ وقتي طرف مي‌بيند نمي‌تواند عادت بد خود را کنار بگذارد آن وقت به او مي‌گويم  چگونه توقع داريد اين فرد معتاد که ماده مخدر به جان او وابسته شده است به راحتي ترک کند؟ او يک بيمار است وچه دليلي دارد که به او فشار وارد کرده و او را دچار استرس کنيد؟

• عده‌اي مي‌گويند مصرف متادون عارضه دارد، به نظر شما اين مطلب درست است؟
خير؛ در پاسخ به اين سوال بايد ابتدا بگويم ما بايد بين متادون و مواد مخدر تفاوت قائل شويم . ما همين متادون را که خيلي‌ها از عوارض‌اش مي‌ترسند را به خانم باردار که خيلي از داروها براي او منع است تجويز مي‌کنيم و تاکيد داريم  مادر باردار را از مواد جدا کنيم و متادون به او بدهيم چون سودي که مادر و جنين از متادون مي‌برند از ضررهايي که ما فکر مي‌کنيم بيش‌تر است.  البته بايد بگويم  اگر 12 مورد عارضه  براي  مصرف مواد مخدر بشناسيم  در متادون تنها 2 مورد آن وجود دارد درحالي که  10 عارضه و آسيب ديگر در مواد مخدر به وفور وجود دارد که اولين آسيب آن هدر رفتن درآمد خانواده است و مورد ديگر وقت و زماني است که معتاد براي مصرف مواد مخدر بايد صرف کند. 

• عده‌اي اعتقاد دارند که مواد مخدر طبيعي چون ترياک عارضه نداشته بلکه براي بدن مفيد است؛ آيا اين مطلب صحت دارد؟
بايد بگويم مواد مخدر به طور کلي مواد سالمي نيستند و با انواع مواد ديگر مخلوط شده وخلوص خود را از دست داده‌اند به خصوص ترياک که عده‌اي به خيال فوايد درماني، آن را مصرف مي‌کنند؛  اين درحالي است که در سال گذشته ترياک سرب‌دار نزديک به هزار نفر را در کرمان مسموم کرد و مصرف کنندگان را به بيمارستان‌ها کشاند. بايد  اين نکته را اعلام کنم که پليس و دستگاه قضايي خلوص مواد مخدر را سنجيده و اعلام کردند که اين مواد به هيچ عنوان خالص نيستند. وقتي که شاخ و موي گوسفند را مي‌سوزانند و به  ترياک اضافه مي‌کنند در واقع سم ارسنيک را وارد کرده‌اند و زماني که سودجويان  موادي چون استامينوفن، شکلات، جگر گوسفند و گاو و هزاران ماده‌ي غير بهداشتي ديگر به ترياک اضافه مي‌کنند اين ماده  را به چيز ديگري تبديل کرده‌اند که ديگر ترياک نيست بلکه عاملي براي بروز سرطان ناحيه‌ی دهان، حنجره و دستگاه گوارش است.
بايد بگويم هرچند نمي‌توان منکر خاصيت مرفيني و ضد درد ترياک شد اما در بهترين حالت  ترياک بايد10 تا 15 درصد مرفين داشته باشد در حالی که با آزمايش‌هايي که روی اين ماده‌ي مخدر انجام داده‌اند معلوم شده تنها 2 درصد مرفين درآن وجود داشته و مابقي آن سم بوده است. 

• آقاي دکتر تصوري وجود دارد مبني براين که ترک مواد مخدري چون ترياک موجب سکته مي‌شود، آيا اين مطلب صحت دارد؟
اين يک باور غلط است چرا که ترک مواد مخدر منجر به سکته نمي‌شود. اگر از چند متخصص سوال کنيد متوجه مي‌شويد که چنين چيزي صحت ندارد و پزشکان آن را رد مي‌کنند. تصور اشتباه ديگري که در بين افراد سن بالا رايج بوده اين است که فکر مي‌کنند ترياک قند و چربي آن‌ها را  پايين مي‌آورد در حالي که چنين چيزي از لحاظ علمي کاملا رد مي‌شود.

• چند وقت پيش شنيديم که مصرف داروي متادون توسط تعدادي کودک منجر به مرگ آن‌ها شده است؛ به نظر شما چه بايد کرد؟
متادون بايد در ظرف‌هايي که قفل کودک داشته باشد ارائه شود تا  بچه‌ها نتوانند آن را باز کنند. اشتباهي که اغلب مرتکب مي‌شوند اين است که بعضي‌ها متادون را در يخچال قرار مي‌دهند و جاهايي آن را مخفي مي‌کنند که کنجکاوي بچه‌ها را بر مي‌انگيزند. معمولا افرادي که از بيرون اين ماده را تهيه مي‌کنند، آن را در شيشه‌ی نوشابه و بطري آب مي‌ريزند وچون رنگ آن با آب فرقي نمي‌کند اگرکسي آن  در يخچال‌ بگذارد  بچه‌ها اولين کساني هستند که به واسطه‌ي مصرف اشتباه دچار مسموميت مي‌شوند اما ما در  کلينيک‌ها نحوه‌ي نگه‌داري و خطر مسموميت آن را به طور کامل به افراد توضيح مي‌دهيم و تاکيد مي‌کنيم که برچسب هشدار دارويي را حتما بزنند. 

• اين دارو براي بزرگسالان هم خطر ناک است؟
اگر 6 سي‌سي  از اين دارو را  يک فرد بزرگ‌سال سالم مصرف کند براي او مسموميت‌زا است در حالي که  اين ميزان براي يک کودک مرگ‌آور است و براي مصرف کننده‌ی مواد مخدر تاثيري ندارد چون بدنش به آن عادت دارد.

• افراد با سن بالا  نيز تمايل به ترک اعتياد و يا دريافت داروي جايگزين مواد مخدر دارند يا خير؟ 
ما فرد 70  ساله‌ی ترياکي داشتيم که براي دريافت داروي جايگزين به کيلينيک مراجعه کرده بود وما به اين فرد شربت ترياک تجويز کرديم.  ما حتي بيماران سن بالايي داريم که 12 سال با متادون زندگي مي‌کنند و مشکلي برايشان پيش نيامده است. 

• سخن آخر؟
بايد بگويم در هر صورت و در هر شرايطي حتي در سن بالا مي توان مواد مخدر را ترک کرد و يا با داروي جايگزين به زندگي عادي بازگشت؛ پس بهتر است افرادي که گرفتار اين  مواد هستند از فرصت  زندگي خود استفاده کنند  و به جامعه بازگردند تا بيش از اين به خود، جامعه و خانواده‌ي خود آسيب وارد نکنند.

 

مهدیه جعفری

15.6243