دوشنبه 21 آبان 1397
نسخه آزمایشی
  • فرهنگ و هنر
  • شماره خبر: 9606444
  • 20 فروردین 1397
  • 20:48
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
هنرانقلاب اسلامی هنری متعهد به حقیقت است

گفت‌وگو با رییس حوزه‌ی هنری کرمان به مناسبت هفته‌ی هنر انقلاب اسلامی

هنرانقلاب اسلامی هنری متعهد به حقیقت است

بیستم فروردین ماه مصادف است با شهادت بزرگ مردی که از کودکی با هنر انس داشت .شعر می‌سرود، داستان و مقاله می‌نوشت و نقاشی می‌کرد او کسی بود که مجموعه فیلم‌های مستند تلویزیونی روایت فتح را کلید زد. شهید سیدمرتضی آوینی فیلم ساز و روزنامه‌نگاری است که انقلاب اسلامی و دفاع مقدس از او انسان دیگری ساخت و در جوانی متحوّل شد او با علاقه به رشته‌ی معماری در دانشگاه تحصیلات خود را سپری کرد اما بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بنا به ضرورت‌های آن دوران، این رشته را کنار گذاشت و به فیلم‌سازی پرداخت. او خود را جهادی و مجاهد می‌دانست و از اولین کارهای او در گروه جهاد می‌توان به مجموعه‌ی «شش‌روز در ترکمن صحرا»،«سیل خوزستان» و مجموعه‌ی مستند «خان‌گزیده‌ها» اشاره کرد.

جنگ تحمیلی او را به سمت دیگری کشاند عملیات والفجر هشت که شروع شد، مجموعه‌ی تلویزیونی روایت فتح را در همان حال و هوا ساخت و تا آخر جنگ آن‌ را ادامه داد.
شهید آوینی روز بیستم فروردین ۱۳۷۲ در منطقه‌ی فکه در حال بررسی لوکیشن فیلم مستند «شهری در آسمان»، به هم‌راه محمدسعید یزدان‌پرست بود که با مین برخورد کرد و بر اثر اصابت ترکش مین باقی‌مانده از جنگ ایران و عراق، شهید شد؛ اما راه او برای  به خدمت گرفتن هنر در راه اسلام پایان نپذیرفت و او دایه‌دار هنری شد تا ارزش‌ها و حقیقت الهی را به تصویر بکشد و ارزش‌های الهی وانسانیت را به نمایش بگذارد. به همین دلیل و به مناسبت سال‌روز شهادت شهید مرتضی آوینی و هفته‌ی هنر انقلاب اسلامی  به سراغ محمدحسین ملکی، رییس حوزه‌ی هنری کرمان رفتیم تا در مورد اهداف و سبک هنر اسلامی و هنر انقلاب اسلامی بیش‌تر بدانیم.

• آقای ملکی، با توجه به فرارسین  هفته‌ی هنر انقلاب اسلامی ابتدا در مورد ماهیت هنر اسلامی بگویید؟
از لحاظ تاریخی، هنر بعد از بعثت پیامبر(ص) با مضامینی اسلامی هم‌راه می‌شود و مسلمانان در جوامع اسلامی به هنری روی می‌آورند که ضوابط شرعی و اسلامی خاصی بر آن حاکم است و از آن‌جایی که حاکمان اسلامی نگاهی خاص به مقوله‌ی هنر داشتند چهارچوب و ممنوعیت‌هایی را نیز برای آن تعیین کردند که از این لحاظ ما شاهد ظهور هنر اسلامی و اشکالی دیگر از هنر چون نگارگری و نمایش آیینی هستیم.
به همین دلیل است که در کشور ما و جوامع دیگر اسلامی محتوا و مضمون و حتی قالب هنر شکل ‌دیگری پیدا کرده و هنری چون تذهیب، معماری اسلامی، نمایش آیینی و تعزیه‌خوانی به‌عنوان گونه‌های هنر اسلامی مطرح شده‌ است؛ بنابراین می‌بینیم که در طول دوران مختلف تاریخی هنرمندان از ضوابط شرعی دین اسلام تاثیر پذیرفته‌اند، به‌طوری که تحت تاثیر معارف اسلامی گونه‌های متفاوتی از شعر به وجود آمد و به‌عنوان نمودی از هنر اسلامی مطرح شد. 

• انقلاب اسلامی چیست و چرا این هنر شکل گرفت؟
باید بگویم هنر در طول زمان نه تنها تحت شرایط تاریخی بلکه متاثر از شرایط اجتماعی نیز بوده است به‌طوری که بعد از انقلاب عده‌ای در قالب تشکلی به‌نام حوزه‌ی هنر اسلامی دور هم جمع شدند و خواستار تغییراتی در مبانی هنر شدند زیرا براین باور بودند آن‌چه در هنر قبل از انقلاب دنبال می‌شده است ظرفیت پرداختن به ارزش‌های انقلاب اسلامی و ترویج این ارزش‌ها را ندارد و وجود ویژگی‌های هنر غربی یعنی جذابیت‌های ظاهری و جنسی در هنر، خلاف مبانی اسلامی است.
 به همین دلیل برآن شدند تا در قالب اندیشه‌ی اسلامی هنر را سامان دهی کنند. این روند در نهایت به تشکیل حوزه‌ی هنری انقلاب اسلامی منجر شد و این حوزه‌ رسالت خود را که پی‌گیری هنر در حوزه‌ی انقلاب اسلامی بود در پیش‌گرفت. 

• به نظر شما هنر می‌تواند جریان دینی و غیردینی داشته باشد؟ چرا عده‌ای اعتقاد دارند هنر برای هنر است نه چیز دیگر؟
در حوزه‌های مختلف به مفهوم هنردینی و هنر غیردینی پرداخته شده است و از این منظر عده‌ای اعتقاد دارند که هنر نمی‌تواند دو جریان دینی و غیردینی داشته باشد ودر مقابل عده‌ای دیگر بر این باورند که هنر به‌عنوان ابزاری برای بیان ارزش‌های اسلامی و انقلابی می‌تواند از هنر غیردینی متمایز باشد. این تلاش‌‌ها برای خلق آثار هنری در حوزه‌ی انقلاب اسلامی و دین اسلام گفتمانی را به عنوان «گفتمان متعهد به حقیقت» در مقابل هنر برای هنر به وجود آورده است، زیرا دیدگاهی که صرفا هنر را برای هنر تعریف می‌کند به چیزی پایبند نیست در حالی‌که هنر انقلاب اسلامی فراتر از جذابیت‌ها، زیبایی‌ها، لذت بصری، وقت‌گذرانی و سرگرمی‌های هنری رسالتی را برای هنر قایل است و به حقایقی مانند عدالت و عالم باقی بعد از دنیای فانی می‌پردازد.

• آیا هنر انقلاب اسلامی از هنر اسلامی جدا است؟
خیر، هنر انقلاب اسلامی از هنر اسلامی جدا نیست چراکه نظام جمهوری اسلامی در واقع هنر اسلامی را دنبال می‌کند و هنر در این جامعه بر مبنای هنر اسلامی شکل می‌گیرد. انقلاب اسلامی تجربه‌ی اداره‌ی جامعه بر مبنای اصول اسلامی است و مبانی اسلامی زیرساخت‌های جامعه را تشکیل می‌دهد، هنر نیزجدا از این مقوله نیست و هنر اسلامی بر اساس مبانی انقلابی و اسلامی شکل می‌گیرد. 
آیت‌الله جوادی عاملی در مورد آسیب‌های تفکر غربی که در هنر نیز نمود داشته، می‌گویند: «هنر غربی دارای دو قطب انکار معاد و تمام شدن انسان با مرگ و تجرد روح است که این تعبیر سبب می‌شود هنر غرب بالاتر از خیال را نشناسد و تنها بین حس و خیال حرکت کند در حالی‌که هنرمند در هنر دینی از خیال به وحی می‌رسد و ره‌آورد ملکوت را درمی‌یابد». در توضیح این سخن باید گفت که ایشان اعتقاد دارند که اگر مرگ آخر خط بود و بعد از مرگ دیگر زندگی وجود نداشت، هنر در حد بازی باقی می‌ماند اما حقیقت مرگ چیز دیگری بوده و انسان موجودی ابدی و نیازمند ره توشه است که این ره‌یافت در هنری عاقله یافت می‌شود و هنر متعهد به حقیقت این واقعیت را در می‌یابد. در حالی‌که هنر غربی معطوف به انسان و جهان مادی است بنابراین در حد بازی، سرگرمی و خیال متوقف می‌شود مثلا در سبک‌های نقاشی غربی و در سینمای غرب عوامل جذابیت مربوط به جذابیت‌های‌ ظاهری، مسایل جنسی و خشونت است در حالی‌که در سینمای انقلاب اسلامی این حماسه است که باعث خلق هنر می‌شود.
هرچند ما منکر زیبایی در هنر دینی نیستیم اما این زیبایی تنها معطوف به تصویرسازی نیست بلکه زیبایی‌ای در آن مطرح است که الهی و خدایی باشد و این تفاوت دیدگاه‌ها باعث می‌شود آثار متفاوتی از هنرمندان ارایه شود. 

• به نظر شما هنر انقلاب اسلامی در مواجه با هنر غربی چه رسالتی دارد؟
هنر انقلاب اسلامی رسالتی تاریخی دارد رسالت آن در پیش‌گرفتن یک رویکرد انقلابی است. همان‌طور که غرب مواجه و رویاروی با اسلام را رسالت خود می‌داند و در شیوه‌ی هنری خود به آن می‌پردازد و پیروزی حتمی تمدن غربی را براسلام به مخاطب خود القا می‌کند؛ هنر انقلاب اسلامی هم باید این رسالت تاریخی را درک کند و از مسایل خرد فراتر نگاه کرده و تحقق جامعه‌ی مهدوی را در نظر داشته باشد. این‌جاست که هنر انقلاب اسلامی باید پایان تاریخ را با ظهور امام زمان در هنر خود ترسیم کند، نسبت به ‌آن علاقه ایجاد کرده و با ابزار هنر آن‌را زمینه‌سازی کند. 

• هنر انقلاب اسلامی بیش‌تر در کدام زمینه‌ی هنری وارد شده و بر آن تاکید داشته است؟ 
هنر انقلاب اسلامی بیش‌تر مبتنی بر تلاش و علاقه‌ی هنرمندان اسلامی  است که مضامین اسلام را در قالب‌های هنری ارایه کرده‌اند البته در قالبی چون شعر مضامین انقلاب اسلامی به روزتر از دیگر اشکال هنری ارایه شده است و در این زمینه یک جریان‌سازی در هنر انقلاب اسلامی به وجود آمده است. در موسیقی نمی‌توانیم بگوییم که به موسیقی معطوف به ارزش‌های اسلامی رسیده‌ایم در هنر گرافیک به نسبت نزدیک‌تر شده‌ایم و از این شیوه‌ی هنری برای بیان ارزش‌های انقلاب اسلامی به خوبی استفاده شده است در حالی‌که این روند در مجسمه‌سازی به نسبت کم‌تر است. پس می‌بینیم هرچند همه‌ی اشکال هنری به نوعی در این زمینه وارد شده‌اند اما تعدادی در قالبی پر رنگ‌تر و شیوه‌هایی دیگر درسبکی کم‌رنگ‌تر وارد شده‌اند.

• فعالیت‌های حوزه‌ی هنری در حوزه‌ی هنر انقلاب اسلامی درچه سبک‌های هنری وچگونه ارایه شده است؟
یکی از کارهایی که انجام دادیم این است که تاریخ انقلاب اسلامی را در قالب تاریخ شفاهی در آورده‌ایم و از زبان افراد یا به شکل گفت‌وگوی موضوعی، با روش  علمی این وقایع را جمع‌آوری کرده‌ایم در این روش تنها به ذکر خاطره بسنده نکرده‌ایم و اعتباربخشی و سندیت بخشیدن به آن‌را ملاک قرار داده‌ایم و در این رابطه 14 پروژه‌ی تاریخی شفاهی را دنبال می‌کنیم. 
در سال گذشته 6 اثر فیلم مستند،  2 کار فیلم داستانی در زمینه‌ی مکتب امام حسین (علیه‌السلام) و2 کار انیمیشین در زمینه‌ی نماز تولید کردیم که به این مجموعه 5 اثر کوتاه صد ثانیه‌ای را هم باید اضافه کرد. در واحد نمایشی چند اثر نمایشی شامل « لوتیان مرد رند »، «پروانه بر ناقوس»، سه گانه‌ی پاریزی (خیابان بابل) اجرا کردیم و در نمایش محیطی هفته‌ی دفاع مقدس هم مشارکت داشتیم. 
در بخش موسیقی تمامی اجراهایی که در موسیقی نواحی طی سال‌های گذشته در کرمان داشتیم را در 11 آلبوم جمع‌آوری کردیم که توسط آقای توحیدی پژوهش مدونی هم در این زمینه انجام شده است.
هم‌چنین در سال گذشته با حضور یکی از اساتید موسیقی ایران به نام آقای خمسه‌پور مجموعه اشعار خواجوی کرمانی در 10 قطعه با گروه کر اجرا شد و علاوه برآن در موضوع نماز سه قطعه کار موسیقی، آهنگ‌سازی و برای 2 قطعه‌ی آن تصویرسازی شد. 
در کنار اقدامات انجام شده  20 مورد نمایشگاه برگزار کردیم  که از جمله‌ی آن می‌توان به جشنواره‌ی هنر عاشورایی، نمایشگاه اسماءالحسنی، نمایشگاه قرآن وعترت و نمایشگاه آن دقایق آبی اشاره کرد. به مناسبت دهه‌ی ‌فجر و9 دی هم در حسینیه‌ی ثارالله نمایشگاه محیطی برپا کردیم.
 از کارهای شاخصی که داشتیم پروژه‌ی عکاسی از کویر تا دریا بود تذهیب زیارت‌نامه‌ی حضرت زهرا(س) نیز یکی از کارهای ارزشمندی بود که توسط هنرمندان این رشته انجام شد. 
در زمینه‌ی آفرینش‌های ادبی دو رمان به نام‌های«24» و «شهسوار» را داریم که رمان 24 به وقایع 24 مهر و به آتش کشیده شدن مسجد جامع بر می‌گردد و رمان دیگر مبنی بر خاطرات آزاده‌ی شهید آقای شهسواری است که یا عنوان شهسوار در حال حاضر آماده‌ی انتشار است. 
در بخش ادبیات مقاومت سه پروژه‌ی ملی دیگر در دستور کار است که یکی از آن‌ها ایستگاه مربایی نام دارد که به مشارکت زنان در پشت صحنه‌ی دفاع مقدس و جمع‌آوری خاطرات ایشان می‌پردازند. 
هم‌چنین در بخش پژوهش به زندگی یکی از شهیدان دفاع مقدس به نام شهید کاویانی پرداختیم که ابتدا آیین زردشتی داشتند و بعد دین اسلام و شیعه را می‌پذیرند و در دفاع مقدس شهید می‌شوند. 

• آقای ملکی، حوزه‌ی هنری کرمان در هفته‌ی هنر انقلاب اسلامی چه برنامه هایی را در نظر گرفته است؟
در هفته هنر انقلاب اسلامی همایشی داریم که در آن از هنرمندان انقلاب اسلامی با محوریت هنرمندان دهه‌ی اول انقلاب به نام آیین‌داران روشنی تجلیل می‌کنیم که امسال چهارمین دوره‌ی آن است
هم‌چنین هفته‌ی فیلم حوزه‌ی هنری از جمله برنامه‌هایی است که در هنرستان هنرهای زیبا به نمایش درمی‌آید ودر کنار این اقدام همایش خوشنویسی برگزار کرده و از 10 پوستر  به عنوان حقیقت هنر رونمایی می‌کنیم. به‌دلیل این‌که مفهوم هنر انقلاب اسلامی نزد افکار عمومی چندان مطرح  نیست و مبانی هنر و وجه تمایز آن از هنر غربی در افکار عمومی هنوز روشن نشده است، ما تلاش داریم که در این پوسترها مفاهیم را در قالب تصویر به مخاطب عمومی و خاص ارایه کنیم. 

• سخن آخر 
هنرمند و هنرش باید در خدمت اهداف جامعه باشد. در این رابطه می‌توان از شهید آوینی یاد کرد که قبل، حین و بعد از دفاع مقدس رسالت تاریخی هنر انقلاب اسلامی را که همان تبیین پایان تاریخ از نظر اسلام است را محقق کرد. 
باید بگویم متاسفانه بخشی از کار ما هنرمندان و مسئولان هنری نمایشی شده است و خروجی اثرگذاری ندارد. مخاطب هنر دینی باید تولیدات ما را ببیند و نقد کند تا هنر دینی جریان داشته و رونق بگیرد. چرا که هنر در مقابل مخاطب است که شکل می‌گیرد و اصلاح می‌شود. اگر فکر می‌کنیم این‌گونه نیست بخشی از این ایراد  به تولیدات ما بر می‌گردد و بخش دیگر به بی‌توجهی مخاطب به هنر دینی ارتباط دارد که هنر را در مبانی هنر غرب می‌بیند. پس اگر این گونه است ما نباید نسبت به این موضوع بی تفاوت باشیم و تنها به برگزاری نمایشگاه‌ها و ارایه‌ی حجم کار و آمار بسنده کنیم بلکه باید ببینیم که چقدر توانستیم با هنر در جامعه تاثیرگذار باشیم و کار قابل قبولی ارایه کنیم.

 

مهدیه جعفری

0