دوشنبه 25 آذر 1398
  • فرهنگ و هنر
  • شماره خبر: 9608220
  • 6 آذر 1398
  • 10:10
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
 صنایع دستی مسیری برای جهانی شدن کرمان

در گفت‌و‌گو با سرپرست معاونت صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمان مطرح شد

صنایع دستی مسیری برای جهانی شدن کرمان

سودابه سرلک- مردم هنردوست و هنرمند کرمان از دیرباز تاکنون همواره به صنایع دستی به عنوان یک هنر ارزشمند پردخته‌اند تا علاوه بر تامین نیازهای خود به انتقال فرهنگ و هنر این دیار کمک کنند. در گذشته بیشتر نگاه‌ها به صنایع دستی به ابزار و روش تولید آن معطوف بود و آن را یک شغل جدی نمی‌دیدند اما در حال حاضر با یافتن جایگاه واقعی برخی صنایع دستی کرمان در ایران و جهان علاوه بر ایجاد شغل مستمر و پایدار و همچنین انتقال فرهنگ، در اقتصاد ما نیز نقش پررنگی دارد و ارزش افزوده ایجاد می‌کند. در کشور ما برخی شهرها و روستاها به صنایع دستی شهره هستند و به ثبت ملی رسیده‌اند و البته بعضی از آنها مانند سیرجان به عنوان شهر گلیم به ثبت جهانی رسیده است.

اما برای اینکه کرمان بتواند در فهرست شهرهای ثبت ملی و جهانی صنایع دستی قرار گیرد باید چه شرایطی را داشته باشد؟ چه زیرساخت‌هایی را فراهم و چه فرآیندی را طی کند تا به این مهم دست یابد؟ برای پاسخ به این پرسش‌ها به گفت و گو با «کاظم حسین زاده» سرپرست معاونت صنایع دستی اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کرمان پرداختیم و البته به صورت  ویژه در بحث گلیم با توجه به جهانی شدن آن نیز پرسش‌هایی را مطرح کردیم که متن مصاحبه را می‌توانید در زیر بخوانید.

 

چگونه صنایع دستی می‌تواند کرمان را در سطح ملی و جهانی بیشتر از قبل معرفی کند؟
اگر اجازه دهید ابتدا در همین رابطه مقدمه‌ای را عرض می‌کنم. در حال حاضر کشورهای پیشرفته دنیا مانند آمریکا، چین و ژاپن بر روی تئوری«صنایع خلاق، اقتصاد خلاق و شهر خلاق» کار می‌کنند اینگونه که شهر خلاق بدون اقتصاد خلاق و اقتصاد خلاق، بدون صنایع خلاق مفهوم و معنا پیدا نمی‌کند و پایه و اساس وجود صنایع خلاق افراد خلاق هستند. خلاقیت یک فرآیند فکری است که ایده ارائه می‌دهد، ایده‌ها به نوآوری و محصول تبدیل می‌شوند و می‌توانند یک بازار جدید ایجاد کنند. می‌توان تصور کرد که روزی سنگ آهن، مس، نفت و سایر ذخایر کشور تمام خواهند شد اما هیچ گاه نمی‌توان فکر کرد که خلاقیت و ایده پردازی به پایان برسد.
سازمان یونسکو در هفت حوزه شامل معماری، طراحی، آشپزی، موسیقی، صنایع دستی، ادبیات و فیلم و رسانه خلاقیت را طراحی کرده که اگر امروز برای شهرستان کرمان بررسی کنیم که در کدام یک از این حوزه‌ها می‌تواند موفق باشد و به عنوان شهر خلاق جهان خود را مطرح کند، باید از حوزه صنایع دستی و هنرهای سنتی به عنوان برندی برای معرفی شهر کرمان نام برد که فرش و گلیم از رشته های شاخص است.

 آیا شهرهای دیگری در ایران به عنوان شهر خلاق ثبت جهانی شده اند؟
تا یک سال گذشته اصفهان شهر خلاق صنایع دستی و رشت به عنوان شهر خلاق غذا در یونسکو به ثبت جهانی رسیده بودند که به تازگی نیز سنندج به عنوان شهر خلاق موسیقی و بندرعباس نیز به عنوان شهر خلاق صنایع دستی ثبت شده‌اند. کرمان نیز این ظرفیت را دارد که با توجه به فعال بودن افراد زیادی در این حوزه، به عنوان شهر جهانی خلاق معرفی شود و از این فرصت به خوبی استفاده کند.

 برای اینکه کرمان در جهان به عنوان شهر خلاق ثبت شود باید چه فرآیندی طی شود؟
شهری که قرار است به عنوان شهر خلاق در حوزه صنایع دستی و هنرهای سنتی در جهان به ثبت برسد ابتدا باید مطالعات مربوط به آن برای ثبت ملی شهر صنایع دستی انجام شود، سپس از سوی مسئولان ارشد شهر شامل استاندار، فرماندار، شهردار و مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان این درخواست به وزارت‌خانه میراث فرهنگی کشور ارسال و پروپوزال اولیه ارائه شود. پس از ارزیابی اسناد ارائه شده، ثبت ملی شهر کرمان بررسی می‌شود که در صورت موافقت با آن،  برای ثبت جهانی باید برای ارزیابی و داوری به شورای جهانی صنایع دستی راه یابد و مراحل مختلفی را طی کند و پس از سه ماه نتیجه آن اعلام خواهد شد. در صورتی که در بررسی‌ها و بازدیدها مشکلی وجود نداشته باشد، کرمان می‌تواند برای ثبت جهانی شهر خلاق در یونسکو نامزد شود که این مرحله نیز شاخص‌هایی دارد که بررسی می‌شود.

 برای سرعت بخشیدن به تحقق این موضوع مهم چه پیشنهادی دارید؟
پیشنهاد ما این است که ثبت کرمان به عنوان شهر جهانی صنایع دستی در کارگروه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مطرح شود و پس از مصوبه کارگروه درخواستی مبنی بر ثبت ملی کرمان به عنوان شهر صنایع دستی به وزارت‌خانه مرتبط ارسال شود و فرآیند را گام به گام پیش برد تا در آینده ثبت شهر جهانی صنایع دستی را داشته باشیم.

 برای جهانی شدن چه زیرساخت هایی نیاز داریم؟
خوشبختانه در کرمان بسیاری از زیرساخت‌ها در این حوزه از گذشته‌های دور آماده شده و در مسیر تکمیل آنها برای جهانی شدن، باید به راه اندازی بازارچه صنایع دستی، موزه صنایع دستی، ایجاد اِلِمان‌های شهری مرتبط با صنایع دستی، چاپ کتاب و مقالات متفاوت، تاسیس دانشگاه و هنرستان، نامگذاری خیابان‌ها با نام صنایع دستی و راه اندازی سایت‌های مرتبط با صنایع دستی برای تبلیغات در سطح بین‌المللی، بپردازیم.
 پس از جهانی شدن رویدادهای بسیار خوبی در این حوزه اتفاق می‌افتد همانگونه که گلیم سیرجان تا قبل از جهانی شدن به اندازه حال حاضر شناخته شده نبود اما اکنون در تمام مباحث علمی در مورد دست بافته‌های داری و زیرانداز گلیم شیریکی پیچ سیرجان جایگاه بسیار خوبی دارد.

 چند نوع گلیم در استان داریم و چه شهرستان‌هایی در این حوزه فعال هستند؟
مهمترین آنها شیریکی پیچ سیرجان، چهل ماشوله بافت و گلیم‌های ساده، دو رو، تک قلاب، جفت قلاب و تاس باف است که این صنعت در مناطقی مانند سیرجان، بردسیر، ارزوئیه، بافت، رابر، کهنوج، شهربابک، فاریاب و منوجان به این دلیل که بافندگان بسیار خوبی حضور دارند، فعال است که این افراد با دارا بودن استعداد و مواد اولیه خوب و البته الزامات زندگی به تولید صنایع دستی پرداخته و می‌پردازند. البته نقطه قوت استان کرمان در این زمینه بیشتر مربوط به گلیم شیریکی پیچ سیرجان است.
در استان کرمان بیش از 70 هزار نفر در60 رشته صنایع دستی به جز فرش فعال هستند که این صنعت ارزان می‌تواند با بیشترین بازدهی نقش مهمی در اشتغال‌زایی، کاهش آسیب‌های اجتماعی و مسائل فرهنگی داشته باشد. به عنوان مثال فقط در زمینه فرآیند و زنجیره فرش از ابتدا تا پایان، بر اساس بررسی کارشناسان امکان ایجاد 35 شغل و همچنین در سفالگری 10 شغل وجود دارد.

  فعالان حوزه گلیم در استان چند نفر هستند؟
حدود 30 هزار نفر در صنعت گلیم بافی استان کار صنایع دستی را انجام می‌دهند که فقط 17 هزار بافنده فعال مربوط به شهرستان سیرجان است.

 ثبت جهانی گلیم شیریکی پیچ چه تاثیری در این صنعت داشته؟
قیمت گلیم به قیمت واقعی خود رسیده، دستمزد بافنده‌ها افزایش یافته است. یکی از آیتم‌های جهانی شدن ارتقای صنایع دستی برای افراد ذی‌نفع آن است که معیشت آنها بهبود یابد که خوشبختانه در بازار گلیم و افراد ذینفع این ارتقا و رشد ایجاد شده است. البته در یک بازه‌ای به دلایل غیرکارشناسی یکسری مسائل و مشکلات در این حوزه اتفاق افتاد که در حال پیگیری و رفع آنها هستیم. البته شرایط اقتصادی کشور، قیمت نهاده‌های تولید را افزایش داد و همین موضوع باعث شد که قیمت تمام شده محصول بالا برود و از سوی دیگر رکود در بازار باعث خواب محصول شد و فروش آن را با مشکل روبرو کرد که امیدواریم با تدابیر بیشتری این مسائل حل شود.

 به جز گلیم سیرجان سایر گلیم ها چه وضعیتی دارند؟
مطالعات کتابخانه‌ای و میدانی را برای ثبت ملی گلیم چهل ماشوله را نیز در منطقه بیدکردوئیه و دشتاب شهرستان بافت در سال 96 انجام دادیم و در سال 97روستای بیدکردوئیه به عنوان اولین روستای ملی در حوزه صنایع دستی استان کرمان به ثبت ملی در گلیم چهل ماشوله رسید.

 فرش کرمان در سال‌های دور وضعیت بسیار مناسبی در تولید و صادرات داشت که متاسفانه در دهه اخیر این موضوع کمرنگ شده؛ آیا با جهانی شدن گلیم سیرجان، گلیم توانسته حداقل بخشی از این خلا رونق فرش در بازارهای خارجی را پر کند؟
بله قطعا این اتفاق افتاده. متاسفانه به دلایلی، در بسیاری از مناطق فرش بافی منسوخ شده اما همان افراد مثلا در سیرجان به گلیم‌بافی روی آورده‌اند که این موضوع نشان می‌دهد رونق تجاری در حوزه گلیم بسیار خوب می‌باشد، زیرا اگر تقاضا نبود تولید نیز اتفاق نمی‌افتاد.

 صادرات گلیم چه وضعیتی دارد؟
اصلی‌ترین محصول صنایع دستی کرمان به جز فرش، که قابلیت صادرات دارد و می‌تواند به صورت مستمر در بازارهای هدف فعال باشد همین بافت‌های داری، گلیم و زیراندازها است. رشته‌های دیگر مانند سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی از جمله فیروزه شهربابک، پته دوزی و ...نیز قابلیت صادرات دارند اما به صورت چمدانی. اما آنچه که امکان صادرات رسمی و زیاد آن وجود دارد گلیم است. 
اما مشکلاتی مانند زیرساخت‌های صادرات سر راه صادرات گلیم سیرجان وجود دارد. هنوز نگاه ما به صادرات بحث سنتی است و بازاریابی باید حرفه‌ای و مستمر با در نظر گرفتن سلیقه مردم کشور هدف انجام و به برندسازی و بسته بندی نیز پرداخته شود.
یکی از مشکلات ما این است که فقط تولید گلیم را در منطقه داریم در حالی که باید خدمات پیش و پس از تولید گلیم نیز در منطقه وجود داشته باشد؛ داده‌های تولید در سیرجان و مناطق گلیم بافی انجام شود و برای تکمیل زنجیره آن نباید مواد اولیه را از سایر استان‌ها وارد کرد.
پس از تولید گلیم در سیرجان برای دو گره شدن، دارکشی و شستشو به استان دیگری ارسال و از گمرکات سایر مناطق صادر می‌شوند زیرا بازگشت آن به استان صرفا با هدف صادرات از این منطقه صرفه اقتصادی ندارد.

 سخن پایانی شما؟
این حوزه جذاب می‌تواند بسیار به اقتصاد، فرهنگ و اجتماع استان کمک کند و امیدواریم 12 دستگاهی که در حوزه صنایع دستی فعالیتی را انجام می‌دهند بتوانند هم‌افزایی و کمیته تخصصی صنایع دستی را ایجاد کنند تا بتوان از این ظرفیت‌ها بیشتر استفاده کرد.

 

 

0