شنبه 27 مرداد 1397
نسخه آزمایشی
  • جامعه
  • شماره خبر: 9606262
  • 8 اسفند 1396
  • 10:36
  • امتیاز:5/4
  • امتیاز شما
 نگاه ما در طراحی مبلمان شهری تک‌بعدی است

دکتر نسرین محمدی‌زاده، دکترای شهرسازی و مدرس دانشگاه آزاد کرمان

نگاه ما در طراحی مبلمان شهری تک‌بعدی است

مبلمان شهری، جزء علومی است که دانش‌آموختگان مدیریت شهری می‌آموزند. برای این‌که با اصول علمی حاکم بر این مساله آگاه شویم با دکتر نسرین محمدی‌زاده، دکترای شهرسازی و مدرس دانشگاه آزاد کرمان گفت‌وگو کردیم.

• منظور از اصطلاح مبلمان شهری چیست؟
شهر به مانند ظرفی است که بستر فعالیت‌های انسانی را درون خود فراهم آورده است. هرچه که درون این ظرف وجود دارد، به شکل همین ظرف شکل می‌گیرد و ادامه می‌یابد. حال این سؤال مطرح می‌شود که این بستر چگونه شرایط حضور مردم را ایجاد می‌کند؟ چگونه بر کیفیت پویایی شهری می‌افزاید؟
در پاسخ به این سوال باید بگوییم شهر، در دو حالت کلی به مردم خدمات‌رسانی می‌کند. مورد اول کاربری‌ها و خدمات است و مورد دوم امکانات عمومی شهر.
در مورد اول با جانمایی برنامه‌ریزی‌شده‌ی کاربری‌ها و خدمات و از سویی دیگر با فراهم ساختن امکاناتی، می‌توان شرایط حضور و بهره‌وری شهروند را ایجاد کرد. مورد دوم که به عنوان امکانات حضور، مطرح شده همان اصطلاح مبلمان شهری است که دامنه‌ی مفهومی و کاربردی وسیعی را شامل می‌شود. در واقع مبلمان شهری به مجموعه‌ی گسترده‌ای از نمادها، دستگاه‌ها، اشیا، وسایل و خرده بناهایی اطلاق می‌شود که در معرض استفاده‌ی عمومی قرار داشته و در آفرینش کیفیت فضاهای شهری نقش مهمی را دارا می‌باشد. به عبارتی، در زبان فارسی مبلمان شهری متداول‌ترین عبارت در حوزه‌ی مفاهیم کاربردی تجهیزات شهری است که منجر به کارایی شبکه‌ی فضاهای شهری و عمومی می‌گردند.

• مبلمان شهری در زیبایی و کارایی شهر چه نقشی دارد؟
به نظرم در زمینه‌ی معماری و شهرسازی، دو مقوله‌ی زیبایی و کارایی اجزایی تفکیک‌ناپذیرند که حذف یکی منجر به بر هم خوردن ماهیت پدیده‌ی دیگر می‌شود. ما در شهر از هر امکانات شهری به ویژه در قالب مبلمان، انتظار کارایی متناسب با نیازهایمان را داریم و از طرفی این کارایی نبایستی فقط  ایفا کننده‌ی نقش کارکردی باشد، بلکه به عنوان اجزایی مؤثر در منظر شهر، سهمی تأثیرگذار را در ارتقای زیبایی‌های شهر و کاهش اغتشاشات بصری دارد؛ لذا هر عنصری که در جای‌جای این شهر جانمایی می‌شود؛ مستلزم طرحی سنجیده و کارآمد هم از منظر کارکرد و هم زیبایی می‌باشد.
زیبایی نیز از دو منظر قابل بحث است. زمانی که با نگاهی درون‌گرا به ماهیت درونی آن عنصر نگریسته می‌شود؛ بایستی جلوه‌ای از اصول و معیارهای زیبایی‌شناسی در بطن آن شی وجود داشته باشد. از نگاه دیگر یعنی نگاه برون‌گرا، ارتباط آن عنصر با محیط پیرامون خود و هماهنگی در عین تنوع بررسی می‌شود، به‌جز هماهنگی با محیط اطراف جانمایی مناسب هم در خلق کلیتی زیبا و منسجم تأثیرگذار است. شاید این نکته قابل تأمل است که در بسیاری از مبلمان‌های شهری، شاید در نهایت با به‌کارگیری اصول زیباشناسی، گمان کنیم عنصری بی‌بدیل را خلق کرده‌ایم؛ ولی مهم موقعیت، ارتباط سنجی با اطراف، مفهوم انتقالی از مبلمان، تجانس و هماهنگی و انسجام با پیرامون بوده که در صورت نادیده گرفتن این موارد، نمی‌توان انتظار انتقال یا ماندگاری معنای زیبایی را در ذهن مخاطب داشت.

• برای این‌که شهری از نظر مبلمان شهری در حد قابل قبولی باشد باید به چه نکاتی توجه شود؟
همان‌طور که در سؤالات قبلی مطرح شد، دو معیار زیبایی و کارایی بایستی با یک‌دیگر در طراحی مبلمان شهری مدنظر قرار گیرند. آن‌چه با نگاهی ریزبینانه‌تر در رابطه با مبلمان وجود دارد، تفاوت‌های انواع آن‌ها است که منجر می‌شود در برخی از آن‌ها معیار زیبایی پررنگ‌تر و در دیگری نیز معیار کارایی شاخص‌تر باشد. به فرض مثال زمانی که برای فضایی از شهر درصدد طراحی نماد یا المانی شهری هستیم؛ با قاطعیت می‌تون گفت که معیار زیبایی‌شناسی و انتقال مفاهیم در اولویت بالاتر قرار دارد؛ که این تغییر اولویت‌ها نیز بسته به هدف طراح و همچنین نوع انتظار ما از آن مبلمان می‌تواند متفاوت باشد.
مبلمان بایستی خالق ایجاد مکان‌هایی باشد که سه ویژگی اساسی کارایی، زیبایی و هویت‌مندی را داشته باشد و نیاز عملکردی، بصری و هویتی شهروندان را هم‌زمان برآورده سازد. بديهي است که مبلمان شهري بايد سهم مهمي در به وجود آوردن آرامش و سلامت روحي و ذهني افراد داشته باشد. اغتشاشات فعلی شهرمان، به‌گونه‌ای است که انسان خسته از کار روزانه، هيچ رغبتي براي نشستن و استفاده کردن از فضاي شهري و مبلمان آن را ندارد. رابطه‌ی مبلمان شهري و آرامش رواني افراد کم‌تر مدنظر قرار گرفته است، اما به يقين اولين تأثير خود را در ارتباط با چگونگي استفاده‌ی شهروندان از اين عناصر خواهد داشت.

• به شهر کرمان از نظر مبلمان شهری از نمره‌ی بیست چه نمره‌ای می‌دهید؟
به نظرم به دلیل ارزش‌های تاریخی، فرهنگی و هنر ایرانی باید برای  چشم‌اندازمان نمره‌ای بالاتر از بیست درنظر بگیریم، اما در حال حاضر هیچ تلاشی در این زمینه نشده و نمره‌ای که به‌طور اجمالی بتوان به آن اختصاص داد؛ بسی پایین‌تر ازآنچه هست که انتظار می‌رود. کافیست در شهر قدم بزنید، یا حتی با نیم‌نگاهی گذرا در حالت سواره شهر را برانداز کنید، آن‌چه می‌بینید، حجم انبوهی از اغتشاشاتی است که هیچ سناریویی را در پس خود ندارد. اطلاعاتی را از محیط اطراف به‌ویژه از مجموعه مبلمان شهری دریافت می‌کنیم که به جرات می‌توان گفت 90 درصد آن‌ها حشویات بوده که در تشکیل طرح‌واره‌های ذهنی ناظر عاجز هستند. مبلمان شهری به‌عنوان یکی از زیرشاخه‌های امر مدیریتی منظر شهر، مستلزم داشتن طرح توجیهی در تمامی موارد مرتبط با فرم و زیبایی، هویت، انتقال معنی، کارایی، جانمایی و موقعیت و انسجام با پیرامون می‌باشد که در بیش‌تر فضاهای شهر و همین‌طور فضاهای عمومی به‌ندرت شاهد زیبایی در پیکره‌ی مبلمان شهری هستیم.

• اشکال ها و خوبی‌های مبلمان شهری در کرمان چه چیزهایی است؟
اشکالات، ناشی از عدم وجود تمام آن‌چه که در این مصاحبه بر لزوم آن تأکید شده، است. البته صحنه‌ها و گوشه‌هایی از شهر وجود دارد که کورسوی امیدی را به ما نشان می‌دهند. امید به بهتر شدن و ارتقای فرصت‌ها و کاهش ضعف‌ها. امید به رسیدن به این نقطه که سپردن هر آفرینشی به متخصص خود، راه را بر هرگونه ناهنجاری و اغتشاشات در فضاهای شهری خواهد بست. بله در گوشه‌ای از شهر مبلمانی را می‌بینیم که نشان می‌دهد طراح و مجری، هوشمندانه در پی طراحی و جانمایی مبلمان شهری برآمده‌اند و نکات مثبتی چون همانندی با محیط در آن‌ها به چشم می‌خورد. ما بایستی این حداقل‌ها را به حداکثر برسانیم.

• علت این ضعف‌ها و قوت‌ها چیست؟
علت مشخص است. عدم سپردن کار به کاردان. البته هر شهری نیاز به تهیه‌ی یک پیوست منظر شهری دارد که یکی از فصول آن، مبلمان شهری است که بایستی تمامی شاخص‌ها و اصول مدنظر مبلمان شهری در دسته‌بندی‌های مختلف و همین‌طور به فراخور موقعیت آن‌ها مدنظر قرار گیرد. با وصله پینه کردن و چسباندن مبلمان‌های ناهم‌خوان با فضاهای عمومی نمی‌توان انتظار خلق مبلمانی کارآمد و تأثیرگذار در منظر شهری هویتمند را داشته باشیم. ضعف‌ها در عدم تخصص محوری و همین‌طور در عدم مشارکت طلبی نهفته است. توجه  به این دو مقوله، عمق مساله را آشکار خواهد ساخت.

• به نظر بعضی متخصصان شهری در زمینه‌ی مبلمان شهری، بیش‌تر سلیقه‌ای عمل شده است. با توجه به صحبت‌هایی که مطرح کردید گویی شما هم با این نظر موافقید؟
بله قطعاً همین‌طور است. کار کارشناسی شده نبوده و آنچه اجرا شده به‌تبع سلیقه‌ی فردی و گزینش شخصی بوده است. همان‌طور که پیش‌تر گفته شد؛ حاصل این تصمیم‌گیری‌ها می‌شود وصله پینه کردن منظر شهری. منظر یک شهر بایستی راوی هویت، فرهنگ و تاریخ آن شهر باشد که در رابطه با مبلمان‌های شهری ما شاهد این اتفاق نیستیم. شاید نامناسب‌ترین نمونه‌ی آن نصب مبلمان‌هایی ناهم‌خوان با فضا در دل بافت‌های تاریخی باشد. کار را به کاردان بسپارید. مشارکت جمعی را بطلبید؛ آن‌وقت هست که نتایج مثبت این تغییر را در جای‌جای شهرمان خواهیم دید.

• چه استانداردهایی باید در ساخت مبلمان شهری رعایت شوند و آیا در کشور ما این استانداردها رعایت می‌شود یا نه؟
استاندارد کوششی است برای به قاعده درآوردن و به نظم کشیدن که منفعت ذی‌نفعان آن را از گروهای مختلف تأمین کند. برای دست یافتن  به بهترین نتیجه که با نیازهای فرهنگی، اجتماعی و اقلیمی منطبق باشد بایستی استانداردهای فنی و زیبایی‌شناختی در تمامی ویژگی‌ها، جنبه‌ها و مشخصه‌های مربوط به مراحل طراحی، تدارک، توسعه، ساخت، نصب و ارائه‌ی خدمات و نگه‌داری مبلمان شهری اعمال شود. بدین منظور باید در زمینه‌ی طراحی شهری و به ویژه مبلمان‌ها، ضوابط و معیارهایی را در نظر بگیریم. باید شاخصه‌های ایمنی و استاندارد را که دربردارنده‌ی فاکتورهای عملکردی بوده و در ارتقای کیفیت محصول طراحی و ساخته شده مؤثر است، را مشخص کنیم.در این راستا تعریف شاخصه‌های بصری و روانی در هر یک از این حوزه‌های در تغییر چهره ی شهر و تأمین امنیت روانی شهروندان مؤثر است. شاید نتوان اظهارنظر قطعی کرد ولی آنچه مشخص است نگاه تک‌بعدی در زمینه‌ی کارکردی و یا صرفاً زیبایی‌شناسی در طراحی مبلمان‌های شهری ما حاکم است.

• شما برای بهبود وضعیت کرمان چه توصیه‌هایی دارید؟
از جمع‌بندی پاسخ سؤالات قبلی، جواب این پرسش نیز مشخص می‌شود. ما بایستی قبل از هر چیزی در روند مدیریتی تغییراتی را اعمال کنیم. پیشنهاد راه‌اندازی کارگروه منظر شهری که یکی از شاخه‌های مهم آن مبلمان شهری‌ست، راه‌کار دیگری است. این کارگروه، طراحی مبلمان‌های شهری را به فراخوان می‌گذارد که از میان طرح‌ها، با نظر متخصصان امر بهترین طرح‌ها با رعایت تمامی جوانب برگزیده می‌شود. کرمان در بخش‌های مختلف شهری، به ویژه در بافت‌های تاریخی مستلزم نگاه تیزبینانه‌تری در رابطه با طراحی مبلمان شهری می‌باشد؛ چراکه کوچک‌ترین غفلتی می‌تواند ضربات جبران‌ناپذیری را بر بافت تاریخی وارد آورد.

• از همراهی شما با اهالی کرمان‌شهر سپاسگزاریم.

 

نجمه کامیابی

0